Thử nghiệm luyện lắng quặng tinh antimon vùng Hà Giang, Tuyên Quang trong lò điện hồ quang
Trên cơ sở kết quả phân tích thành phần vật chất của quặng tinh antimon vùng Hà Giang, Tuyên Quang, đã thử nghiệm khả năng luyện lắng trong lò điện hồ quang 12 kVA...
On the liquation process of antimony concentrate of Ha Giang - Tuyen Quang provinces in electric arc furnace
Đỗ Hồng Nga1, Nguyễn Hồng Quân1, Trần Đức Quý2, Phạm Đức Cường2 1, Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ - Luyện kim 2, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
Ngày nhận bài: 14/4/2016, Ngày duyệt đăng: 6/7/2016
TÓM TẮT
Trên cơ sở kết quả phân tích thành phần vật chất của quặng tinh antimon vùng Hà Giang, Tuyên Quang, đã thử nghiệm khả năng luyện lắng trong lò điện hồ quang 12 kVA. Từ kết quả khảo sát, đã xác định thành phần phối liệu phù hợp cho mẻ luyện như sau: Quặng tinh antimon: 2 kg; phoi sắt: 0,626 kg; xô đa: 0,153 kg; than: 0,04 kg. Với thành phần phối liệu này, kim loại antimon nhận được có độ sạch ≈ 96 % Sb và hiệu suất thu hồi antimon kim loại đạt 67,59 %. Từ khóa: quặng tinh antimon, luyện lắng, lò điện hồ quang.ABSTRACT
Based on the analysis of material composition of the antimony concentrate from Ha Giang, Tuyen Quang, the ability of liquation in electric arc furnaces 12 kVA was examined. Experiment all results of defined batching com- positions for a stage are: 2 kg antimony concentrate; 0.626 kg iron crused; 0.153 soda; 0.04 coal. The recovery efficiency is 67.59 % with ≈ 96 % Sb pure. Keywords: antimony concentrate, liquation process, electric arc furnace. 1. MỞ ĐẦU Để luyện antimon kim loại, đã có nhiều phương pháp được áp dụng như: luyện lắng, luyện hoàn nguyên, v.v... Thiết bị được sử dụng là lò phản xạ hoặc lò điện hồ quang. Theo phương pháp luyện lắng antimon kim loại trong lò điện, người ta thường sử dụng phoi sắt làm chất hoàn nguyên và xô đa là chất trợ dung tạo xỉ cùng với các tạp chất khác trong quặng tinh. Quặng antimon vùng Hà Giang - Tuyên Quang thuộc loại quặng sunfua, nghèo (~ 5% Sb) nhưng chứa vàng và một số kim loại quý. Bằng phương pháp tuyển nổi, người ta có thể nâng cao hàm lượng quặng tinh lên ≈ 40 % Sb có chứa 1,3 g/tấn Au. Để thu hồi được số kim loại quý này, cần có công nghệ xử lý quặng phù hợp. Thông thường, có hai hướng công nghệ để xử lý quặng antimon chứa kim loại quý, thứ nhất là hướng thiêu bay hơi thu hồi antimon trioxit và Sb thô chứa vàng, thứ hai là luyện trực tiếp quặng tinh bằng phương pháp luyện lắng, vàng sẽ được thu hồi cùng antimon thô. Trong khuôn khổ bài báo này, các tác giả trình bày kết quả thử nghiệm luyện lắng quặng tinh anti- mon - vàng vùng Hà Giang, Tuyên Quang trong lò điện hồ quang. 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT LUYỆN LẮNG ANTIMON Không giống với một số kim loại khác thường dùng than (cốc, antraxit…) làm chất hoàn nguyên. Chất hoàn nguyên thường dùng trong quá trình luyện lắng quặng tinh antimon sunfua là phoi sắt (hoặc phoi gang). Quá trình luyện xảy ra theo phản ứng 1 [1, 2]:Sb2S3 + 3Fe = 2Sb + 3FeS (1)
Thiết bị dùng để luyện lắng cũng như luyện hoàn nguyên có thể là lò điện hoặc lò phản xạ. Antimon kim loại (thô) nhận được đưa đi tinh luyện (hỏa tinh luyện hoặc điện phân tinh luyện) sẽ nhận được kim loại antimon thương phẩm. Phản ứng cơ bản của quá trình luyện lắng xảy ra hoàn toàn ở nhiệt độ 1000÷1100 oC. Thông thường, quặng antimon bị phong hóa một phần, antimon tồn tại dưới dạng oxit, người ta thêm vào phối liệu một lượng than (antraxit hoặc cốc) để hoàn nguyên antimon từ oxit của nó đồng thời ngăn cản sự oxy hóa của sunfit. Chất trợ dung thường sử dụng trong quá trình luyện lắng antimon có tính kiềm, gồm: Na2CO3, Na2SO4, CaO. Sử dụng trợ dung kiềm không chỉ giúp cho liên kết giữa kiềm với các tạp chất phi kim trong quặng tinh mà còn tạo thành stên sắt - natri có nhiệt độ nóng chảy và khối lượng riêng thích hợp giúp cho việc lắng tách pha kim loại ra khỏi pha xỉ diễn ra dễ dàng. Quá trình luyện antimon bằng lò điện thường diễn ra trong môi trường hoàn nguyên do hiện tượng cháy điện cực (mặc dù phối liệu ít than) nên Fe, Sb và một số kim loại màu nặng khác bị hoàn nguyên, đi vào antimon thô làm giảm chất lượng sản phẩm. Do đó, CaO được chọn là một trong các hợp chất chính của hệ xỉ lò điện thay cho FeO và được bổ sung trong quá trình tính toán thành phần phối liệu. Thành phần của xỉ lò điện luyện antimon thường là: 0,3÷0,5% Sb; 13% Fe; 15÷20% (CaO và Na2O); 50÷60% SiO2. So với luyện lắng antimon trong lò phản xạ, khối lượng stên tạo thành tương đối nhiều và bụi sinh ra ít hơn khi luyện lắng antimon trong lò điện. 3. THỰC NGHIỆM 3.1. Mẫu nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là quặng tinh antimon vùng Hà Giang - Tuyên Quang sau quá trình tuyển nổi từ quặng antimon sunfua. Thành phần quặng tinh antimon được trình bày trong bảng 1. Bảng 1. Thành phần tinh quặng antimon vùng Hà Giang - Tuyên Quang| Nguyên tố | Sb | As | Pb | Zn | Fe2O3 | SiO2 | CaO |
| Hàm lượng, % | 40,68 | 0,80 | 0,55 | 2,35 | 3,73 | 23,19 | 6,90 |
| Nguyên tố | Fe | C | Si | Mn |
| Hàm lượng, % | 98,45 | 0,25 | 0,34 | 0,51 |
| C | Tro | Chất bốc | P | S | Thành phần tro, % | ||||
| Al2O3 | SiO2 | Fe2O3 | CaO | MgO | |||||
| 86 | 6,73 | 7,30 | 0,07 | 0,49 | 28,65 | 36,86 | 22,00 | 2,59 | 0,38 |
Hình 1. Lò điện hồ quang 12 kVA[/caption]
Thiết bị dùng để nghiên cứu ở quy mô phòng thí nghiệm là lò điện hồ quang 12 kVA (hình 1) với các thông số kỹ thuật như sau:
- Điện áp: 6 nấc 40 - 60 V.
- Dòng điện Imax 300 A.
- Điện cực bằng graphit, đường kính điện cực 40 mm.
- Nồi lò bằng graphit có đường kính trong 100 mm.
- Vật liệu xây lò là gạch manhezit.
- Điều khiển nâng hạ điện cực bằng tay hoặc tự động.
4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
4.1. Ảnh hưởng của tỉ lệ phoi sắt đến hiệu suất thu hồi antimon
Đã tiến hành thí nghiệm luyện lắng quặng tinh antimon trong lò điện hồ quang 12 kVA, tham khảo tài liệu [1, 3, 4] đã tính toán và lựa chọn được thành phần phối liệu cho mỗi mẻ luyện như sau:
- Quặng tinh antimon: 2 kg
- Xô đa: 0,1392 kg
- Than: 0,06 kg
- Tỉ lệ phoi sắt được thí nghiệm thay đổi từ 95 đến 115 % so với lý thuyết, tương ứng với 0,541 kg; 0,569 kg; 0,597 kg; 0,626 kg và 0,654 kg.
Sau mỗi thí nghiệm sản phẩm được cân đo khối lượng và phân tích thành phần để tính hiệu suất thu hồi sản phẩm. Hiệu suất thu hồi antimon được tính bằng cách lấy khối lượng antimon có trong sản phẩm chia cho khối lượng antimon có trong tinh quặng.
Kết quả thí nghiệm ảnh hưởng của tỉ lệ phoi sắt được trình bày trong bảng 4 và thể hiện trên hình 2.
[caption id="attachment_1766" align="aligncenter" width="300"]
Hình 2. ảnh hưởng của phoi sắt đến hiệu suất thu hồi antimon[/caption]
Bảng 4. ảnh hưởng của tỉ lệ phoi sắt đến hiệu suất thu hồi antimon
| STT | Tỉ lệ phoi sắt thực tế/ lý thuyết, % | Khối lượng sản phẩm, kg | Hàm lượng Sb, % | Hàm lượng Fe, % | Hiệu suất thu hồi Sb, % |
| 1 | 95 | 0,514 | 97,14 | 0,25 | 61,33 |
| 2 | 100 | 0,531 | 96,72 | 0,47 | 63,16 |
| 3 | 105 | 0,563 | 96,13 | 0,93 | 66,55 |
| 4 | 110 | 0,570 | 95,93 | 1,49 | 67,26 |
| 5 | 115 | 0,576 | 95,10 | 1,75 | 67,34 |
| STT | Tỉ lệ xô đa thực tế/ lý thuyết, % | Khối lượng sản phẩm, kg | Hàm lượng Sb, % | Hiệu suất thu hồi Sb, % |
| 1 | 90 | 0,563 | 95,84 | 66,33 |
| 2 | 100 | 0,570 | 95,93 | 67,26 |
| 3 | 110 | 0,573 | 95,97 | 67,59 |
| 4 | 120 | 0,574 | 95,91 | 67,61 |
Hình 3. ảnh hưởng của xô đa đến hiệu suất thu hồi antimon[/caption]
Kết quả cho thấy, trong điều kiện thí nghiệm, xô đa có ảnh hưởng không đáng kể đến hiệu suất thu hồi antimon mà chỉ có tác dụng chảy loãng xỉ giúp xỉ và kim loại phân tách tốt.
- Khi xô đa cho vào là 90 % so với lý thuyết, hiệu suất thu hồi đạt 66,33 %, có một ít lượng kim loại antimon lẫn trong xỉ và chưa kịp lắng xuống dưới do đó làm giảm hiệu suất thu hồi antimon.
- Khi xô đa cho vào là 100 đến 110 % thì hiệu suất thu hồi tăng lên 67,59 %, lượng kim loại anti- mon trong xỉ hầu như không còn, xỉ phân tách tốt với kim loại.
- Khi lượng xô đa cho vào là 120 %, ta thấy hiệu suất thu hồi hầu như không tăng lên, điều đó cho thấy tỉ lệ xô đa 120 % là dư so với lượng cần thiết.
Vậy chọn lượng xô đa hợp lý cho quá trình luyện lắng quặng tinh antimon vùng Hà Giang – Tuyên Quang là 110 %,tức tương đương với 0,153 kg.
4.3. Ảnh hưởng của tỉ lệ than đến hiệu suất thu hồi antimon
Điều kiện thí nghiệm như sau:
- Quặng tinh antimon: 2 kg.
- Phoi sắt: 0,626 kg.
- Xô đa: 0,153 kg.
- Tỉ lệ than được nghiên cứu là 1, 2, 3 và 4 % (so với quặng tinh antimon) tương ứng với khối lượng than là 0,02; 0,04; 0,06 và 0,08 kg. Kết quả thí nghiệm được thể hiện trong bảng 6.
Bảng 6. ảnh hưởng của than đến quá trình luyện lắng antimon
| STT | Tỉ lệ than hoàn nguyên, % | Khối lượng sản phẩm, kg | Hàm lượng Sb, % | Hiệu suất thu hồi Sb, % |
| 1 | 1 | 0,566 | 96,24 | 66,94 |
| 2 | 2 | 0,573 | 95,97 | 67,59 |
| 3 | 3 | 0,578 | 95,13 | 67,63 |
| 4 | 4 | 0,582 | 94,60 | 67,64 |
- Nguyễn Mạnh Khôi, Báo cáo đề tài: “Luyện lắng quặng antimonide Eamao - Đắc Lắc trong lò điện hồ quang”, Viện Nghiên cứu Mỏ và Luyện kim, 1997.
- TS. Bùi Văn Mưu (Chủ biên), PGS - PTS. Nguyễn Văn Hiển, PGS - PTS. Nguyễn Kế Bính, PGS - PTS. Trương Ngọc Thận, Lý thuyết các quá trình luyện kim, Hỏa luyện - tập 1, 2. Nhà xuất bản giáo dục - 1997.
- Corby G.Anderson: The metallurgy of antimony - Chemie der Erde, 72 (2012), S4, 3-8.
- Chung Yu Wang, MA, BSc, Antimony, (for student, manufacturers, and users of antimony) second editor - London, 1919.
.jpg)
.jpg)